โครงการศึกษาอนาคตการสาธารณสุข : ศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต ใน พ.ศ.2553

หลักการและเหตุผล
         สืบเนื่องจากการอบรมการคาดการณ์อนาคต FUTURES STUDY ในวันที่ 27 - 31 มีนาคม 2543 ณ ศูนย์ส่งเสริมพัฒนาการ
เด็กภาคเหนือ  จังหวัดเชียงใหม่  มีผู้เข้ารับการอบรมทั้งหมด 39 คน  จาก 21 หน่วยงาน ของคณะกรรมการประสานงาน
ศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต 10  มีการฝึกหัดทำฉากทัศน์  และนำเสนอเกี่ยวกับสุขภาพเด็กไทย พ.ศ.2563  ของผู้เข้าประชุม
3 กลุ่ม  ดังนี้
                 กลุ่ม 1  สร้างวิสัยทัศน์ (envisioning) "พัฒนาเด็กไทย ปี 2563"
                 กลุ่ม 2  การพยากรณ์ (forecasting) "พฤติกรรมการกินเด็กไทย ปี 2563"
                 กลุ่ม 3  การคาดการณ์ (foresight) "สุขภาพจิตเด็กไทย ปี 2563"
กิจกรรมการฝึกอบรมดังกล่าว  เป็นการเพิ่มพูนความรู้  พัฒนาบุคลากรของศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต 10 ซึ่งจะตอบสนอง
ทิศทางการปฏิรูประบบสุขภาพคนไทย  การศึกษาอนาคตศาสตร์สามารถนำมาใช้เพื่อวางยุทธศาสตร์ในระยะยาวเพราะช่วย
ให้บุคลากรเกิดความคิดสร้างสรรค์ร่วมกันพิจารณาข้อมูลอย่างรอบคอบในการมองหาปัจจัยที่เอื้อให้เกิดผลสำเร็จของการ
ดำเนินงานและทราบถึงปัจจัยที่จะส่งผลกระทบอย่างสูง  ทำให้เกิดการเตรียมการหาทางแก้ไขไว้ล่วงหน้า
ผู้เข้าร่วมประชุมต่างต้องการประสบการณ์ในการสร้างฉากทัศน์ของงานสาธารณสุขในระยะ 10 ปีข้างหน้า  จึงมีดำริที่จะ
สร้างทีมงานชักชวนผู้สนใจเข้าร่วมสัมมนาแลกเปลี่ยนข้อมูลพื้นฐานของศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต 10 มาเป็นฐานความคิด
และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในกลุ่มผู้ปฏิบัติงาน  สนับสนุนด้านวิชาการระดับเขต พร้อมทั้งเสนอผลการวิจัยดังกล่าวไปสู่เวที
นักวิชาการผู้ศึกษาคาดการณ์อนาคต  ในเดือนกุมภาพันธ์ 2544  ซึ่งจะจัดโดยสำนักนโยบายและแผนสาธารณสุข กระทรวง
สาธารณสุข
วัตถุประสงค์
           1.เพื่อสร้างฉากทัศน์ของสุขภาพของประชาชนซึ่งมีผลจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างศูนย์วิชาการสาธารณสุขใน พ.ศ.2553
           2.เพื่อเสนอแนะต่อการกำหนดนโยบายและแผนสาธารณสุขของประเทศไทย  จากผลการคาดการณ์(foresight) ภายหลังมี
การกระจายอำนาจ
วิธีการศึกษา
          คณะทำงานได้เลือกใช้วิธี Soft Approach ในการศึกษาครั้งนี้  มุ่งเน้นความคิดเห็นของผู้มีประสบการณ์และคุณวุฒิในการทำ
งานระดับเขต  ใช้วิธีระดับสมอง  แลกเปลี่ยนประสบการณ์และข้อคิดเห็น  ลำดับของการทำงานมีดังนี้
       1.คณะทำงานสร้างฉากทัศน์ที่จะเกี่ยวข้องกับอนาคตของประเทศไทย  ในระยะ 10 ปีข้างหน้า พ.ศ.2553 ไว้ 2 ฉากทัศน์ คือ
ฉากทัศน์ที่ 1  เป็น Most likely scenario เป็นฉากทัศน์ที่วางอยู่บนพื้นฐานความเป็นจริงของข้อมูล  ปัจจุบันซึ่งจะรวบรวม
วิเคราะห์ข้อมูลดังนี้
        1)สุขภาพประชาชนภายเหนือในพื้นที่สาธารณสุขเขต 10 จำนวน 6 จังหวัด  ได้แก่  เชียงใหม่  เชียงราย  พะเยา  ลำปาง
แม่ฮ่องสอน  และลำพูน
        2)เจาะประเด็นศึกษาแบบเจาะลึก คือ ภาวะสุขภาพประชาชนภาคเหนือกับโรคไร้เชื้อและโรคติดเชื้อ
ฉากทัศน์ที่ 2  เป็น Wildcard scenario คือ ฉากทัศน์ที่เลวร้ายที่สุด  ที่เกิดผลกระทบความเสียหายมหาศาลแต่โอกาสที่จะเกิด
น้อยมากเกี่ยวกับภาวะสุขภาพประชาชนภาคเหนือ ใน พ.ศ.2553  เนื่องจากมีการกระจายอำนาจในท้องถิ่นมากขึ้น ยุทธศาสตร์
ในการแก้ไขปัญหาสาธารณสุขด้วยคณะกรรมการระดับจังหวัดไม่ได้ผล  พบว่ามีการเปิดโอกาสให้ประชาชนในพื้นที่มีส่วนร่วม
น้อยก่อเกิดการกระจายทรัพยากรไม่เหมาะสม  มีปัญหาเรื่อง มาตรฐานการบริการ  ระบบบริการสาธารณสุขในระดับปฐมภูมิ
ยังไม่อาจตรึงผู้มารับบริการได้
       2.คณะทำงานจะนำเสนอฉากทัศน์ดังกล่าวแก่กลุ่มผู้เกี่ยวข้อง  เพื่อเสนอข้อคิดเห็นและวิจารณ์ผลงาน  กำหนดผู้เกี่ยวข้อง
ได้แก่
       2.1 กลุ่มที่ต้องใช้ผลการศึกษาครั้งนี้ คือ ผู้บริหารงานและนักวิชาการในศูนย์วิชาการเขต 10 ผู้แทนองค์กรเอกชนที่ทำงานด้าน
สุขภาพในภาคเหนือ
       2.2 กลุ่มที่ต้องการดำเนินงานสาธารณสุขภายหลังมีการกระจายอำนาจ พ.ศ.2544 เป็นต้นไป ได้แก่ นักการเมืองท้องถิ่น
องค์การบริหารส่วนตำบล  เทศบาลตำบล  เทศบาลเมือง/นคร  และองค์การบริหารส่วนจังหวัด  ผู้นำท้องถิ่น  ผู้แทนองค์กร
ชุมชนและพลเมืองอาวุโส
             ในการมองภาพอนาคตศาสตร์เมื่อสร้างฉากทัศน์เป็นลบก็เพื่อนำภาพดังกล่าวนั้นมาวางยุทธศาสตร์แก้ไขปัญหา การมอง
ปัญหาที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตด้วยมุมมองของนักวิชาการในศูนย์วิชาการเขต  สังกัดกรมวิชาการ 6 กรมได้แก่ กรมอนามัย
กรมควบคุมโรคติดต่อ กรมการแพทย์ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมสุขภาพจิต  และสำนักคณะกรรมการอาหารและยา
จะช่วยให้มีการเตรียมการเพื่อกำหนดแผนสาธารณสุขในพื้นที่ระดับเขตอย่างเป็นระบบและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น  ประเด็น
ที่คณะทำงานจะต้องทบทวนมีดังนี้
               1.ปัญหาเชิงโครงสร้างในปัจจุบัน : การบริหารจัดการของศูนย์วิชาการระดับเขต
               2.นโยบายของกรมวิชาการ 6 กรมที่มีต่อศูนย์วิชาการเขต
               3.กำลังคนของศูนย์วิชาการเขต
               4.ผลกระทบจากการกระจายอำนาจ  บทบาทภาระกิจของศูนย์วิชาการเขตที่จะต้องปรับเปลี่ยนไปในระยะ 10 ปีข้างหน้า
              สุดท้ายคณะทำงานจะสรุปผลการศึกษาดังกล่าวมาเป็นฉากทัศน์ของศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต ใน พ.ศ.2553
ระยะเวลาและสถานที่
         1.ประชุมระดมสมอง  แลกเปลี่ยนประสบการณ์และข้อคิดเห็น
           ครั้งที่ 1 วันที่ 15 - 16 พฤศจิกายน 2543 (จะกำหนดภายหลัง)
คณะทำงานสร้างฉากทัศน์ที่จะเกี่ยวข้องกับอนาคตของประเทศไทยในระยะสิบปีข้างหน้า พ.ศ.2553 ไว้ 2 ฉากทัศน์คือ
            ฉากทัศน์ที่ 1  เป็น Most likely sscenario  เป็นฉากทัศน์ที่วางอยู่บนพื้นฐานความเป็นจริงของข้อมูลสุขภาพประชาชน
ภาคเหนือในเขตสาธารณสุข 10 พื้นที่ 6 จังหวัด ได้แก่  เชียงใหม่  เชียงราย  พะเยา  ลำปาง  ลำพูน  และแม่ฮ่องสอน
เจาะประเด็นศึกษาแบบเจาะลึก คือ ภาวะสุขภาพประชาชนภาคเหนือกับโรคไร้เชื้อและโรคติดเชื้อ
            ฉากทัศน์ที่ 2  เป็น Wildcard scenario คือ ฉากทัศน์ที่เลวร้ายที่สุดที่เกิดผลกระทบความเสียหายมหาศาล แต่โอกาส
เกิดจะมีน้อยมากเกี่ยวกับภาวะสุขภาพประชาชนภาคเหนือ ใน พ.ศ.2553  เนื่องจากมีการกระจายอำนาจในท้องถิ่นมากขึ้น
            ครั้งที่ 2  วันที่ 27 ธันวาคม 2543 (จะกำหนดภายหลัง)
            คณะทำงานจะนำเสนอฉากทัศน์ดังกล่าวแก่กลุ่มผู้เกี่ยวข้องเพื่อเสนอข้อคิดเห็นและวิจารณ์ต่อผลงาน  กำหนดผู้เกี่ยวข้อง
ได้แก่
           1)ผู้บริหารงานและนักวิชาการในศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต 10  ผู้แทนองค์กรเอกชนที่ทำงานด้านสุขภาพในภาคเหนือ
           2)กลุ่มที่ต้องดำเนินการสาธารณสุขภายหลังมีการกระจายอำนาจ พ.ศ.2544 เป็นต้นไป ได้แก่ นักการเมืองท้องถิ่น
องค์การบริหารส่วนตำบล  เทศบาลตำบล  เทศบาลเมือง/นคร  และองค์การบริหารส่วนจังหวัด  ผู้นำท้องถิ่น  ผู้แทนองค์กร
ชุมชน  และพลเมืองอาวุโส
          ครั้ที่ 3  วันที่ 10 - 12 มกราคม 2544 (จะกำหนดภายหลัง)
          เขียนรายงาน  สรุปผลและคณะทำงานจะสรุปผลการศึกษาดังกล่าวมาเป็นฉากทัศน์ของศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต
ใน พ.ศ.2553
          2.เขียนรายงาน  สรุปผลและเตรียมนำเสนอผลการศึกษาสู่เวทีนักวิชาการผู้ศึกษาคาดการณ์อนาคต
งบประมาณ
          1.สำนักนโยบาลและแผนสาธารณสุข  กระทรวงสาธารณสุข  สนับสนุนการศึกษาวิจัย  เป็นเงิน 20,000 บาท (สองหมื่น
บาทถ้วน)
          2.คณะกรรมการประสานงานศูนย์วิชาการเขต 10  สนับสนุนค่าใช้จ่ายในการประชุม 3 ครั้ง
                 ครั้งที่ 1  ผู้เข้าร่วมประชุม 45 คน  จำนวน 2 วัน
                 ครั้งที่ 2  ผู้เข้าร่วมประชุม 90 คน  จำนวน 1 วัน
                 ครั้งที่ 3  ผู้เข้าร่วมประชุม 45 คน  จำนวน 2 วัน
          3.หน่วยงานต้นสังกัด  สนับสนุน  ค่าเบี้ยเลี้ยง  ค่าที่พัก  และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ในการประชุม 3 ครั้ง  สำหรับทีมงานศึกษา
วิจัย  ที่ผ่านการอบรมการคาดการณ์อนาคต FUTURES STUDY 39 คน  จาก 18 หน่วยงาน
หน่วยงานที่รับผิดชอบ
          คณะกรรมการประสานงานศูนย์วิชาการเขต 1  และหน่วยงานวิชาการ จำนวน 21 แห่ง
ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
         1.สร้างเครือข่ายทางวิชาการ  ในศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต 10
         2.ได้ศึกษาทบทวนองค์ความรู้  ในการประยุกต์การศึกษาอนาคตการสาธารณสุขมาวางแผนยุทธศาสตร์มาพัฒนา
            แผนพัฒนาสาธารณสุขระดับเขต

ลงชื่อ                                             ผู้รับผิดชอบ

      (นางสาวจารุวรรณ วิริยะหิรัญไพบูลย์)

นักวิทยาศาสตร์การแพทย์ 8 ว

ผู้รับผิดชอบโครงการในนามของนักวิชาการเขต 10

ที่ผ่านการฝึกอบรมการศึกษาอนาคตการสาธารณสุข

ลงชื่อ                                        ผู้เสนอโครงการ

(นายสมศักดิ์  ประจักษ์วงศ์)

ผู้อำนวยการสำนักงานควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงที่ 2 เชียงใหม่

ประธานคณะกรรมการประสานงานศูนย์วิชาการสาธารณสุขเขต 10

ลงชื่อ                                  ผู้อนุมัติโครงการ

(นายสุพรรณ  ศรีธรรมมา)

นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดราชบุรีรักษาราชการแทน

ผู้อำนวยการสำนักนโยบายและแผนสาธารณสุข